Beth yw ystyr ‘Anghenion Dysgu Ychwanegol’?

Efallai y bydd plant a phobl ifanc sydd ag Anghenion Dysgu Ychwanegol angen mwy o gymorth i ddysgu na’r rhan fwyaf o blant a phobl ifanc o’r un oed; gall rhai fod ag anabledd sy’n eu hatal neu’n ei gwneud yn anodd iddynt ddefnyddio’r cyfleusterau addysgol sydd ar gael ar gyfer dysgwyr. Efallai y bydd gan tua un o bob pump o blant a phobl ifanc Anghenion Dysgu Ychwanegol ar ryw adeg.

Mae pob plentyn a pherson ifanc yn dysgu ar wahanol gyflymder ac mae gwahanol ddigwyddiadau yn eu bywydau yn gallu effeithio ar eu dysgu.

Gall ysgolion, colegau ac Awdurdodau Lleol helpu’r rhan fwyaf o blant i oresgyn yr anawsterau hyn. I rai, anawsterau tymor byr fydd y rhain; ond bydd gan blant eraill, fodd bynnag, yr Anghenion Dysgu Ychwanegol hyn drwy gydol eu hoes ysgol neu goleg. Bydd gan rai Anghenion Dysgu Ychwanegol mewn rhai meysydd penodol o’u haddysg, tra bydd eraill angen help gyda phob un neu’r rhan fwyaf o agweddau o’u haddysg.

Mae gan blentyn neu berson ifanc Anghenion Dysgu Ychwanegol os yw ef neu hi:

  • yn cael anhawster i ddysgu sy’n sylweddol fwy na’r anhawster a gaiff y mwyafrif o blant o’r un oed;
  • ag anabledd sy’n eu hatal neu’n eu llesteirio rhag gwneud defnydd o gyfleusterau addysgol neu hyfforddiant o fath a ddarperir yn gyffredinol i eraill o’r un oedran mewn ysgolion, colegau neu leoliadau.

Anabledd

Nid oes cysylltiad uniongyrchol rhwng bod ag anabledd a bod ag Angen Dysgu Ychwanegol. Fodd bynnag, bydd rhai mathau o anabledd lle bydd plentyn neu berson ifanc yn fwy tebygol o fod ag ADY. Y ffactor allweddol yw a yw’r anabledd yn eu hatal neu’n eu llesteirio rhag gwneud defnydd o gyfleusterau addysgol neu hyfforddiant a ddarperir yn gyffredinol.

Y Gymraeg neu’r Saesneg fel iaith ychwanegol

Nid oes gan blentyn neu berson ifanc anhawster neu anabledd dysgu oherwydd bod yr iaith (neu ffurf yr iaith) y mae neu y bydd ef neu hi yn cael ei haddysgu ynddi yn wahanol i’r iaith (neu ffurf yr iaith) sy’n cael neu oedd yn cael ei defnyddio gartref yn unig.

Mwy Abl a Thalentog

Gellir ystyried dysgwyr sy’n fwy galluog ar draws y cwricwlwm neu sy’n dangos talent mewn un neu fwy o feysydd penodol yn ddisgyblion ‘mwy abl a thalentog’. Ni ddylid ystyried bod ganddynt ADY ar sail eu gallu uwch neu eu talent arbennig yn unig.

Anghenion Gofal Iechyd
Ni fydd gan bob dysgwr sydd ag angen meddygol neu angen gofal iechyd Anghenion Dysgu Ychwanegol. Ni fydd cyflyrau meddygol yn cael eu hystyried yn ADY pan:

  • nad ydynt yn peri anhawster sylweddol fwy wrth ddysgu, neu
  • nad ydynt yn anabledd sydd o reidrwydd yn effeithio ar fynediad i addysg neu hyfforddiant a gynigir yn gyffredinol.

Fodd bynnag, os yw’r angen am ofal iechyd yn effeithio ar allu plentyn neu berson ifanc i ddysgu, efallai y bydd angen addasu rhywfaint ar y cwricwlwm a chaiff hynny ei nodi mewn Cynllun Gofal Iechyd Unigol.  

Cliciwch ar y ddolen isod i ddarllen mwy am Gefnogi Dysgwyr sydd ag anghenion gofal iechyd:

https://beta.llyw.cymru/cefnogi-dysgwyr-ag-anghenion-gofal-iechyd-0

Efallai y byddwch hefyd yn gweld y geiriau yma:

  • Anghenion Addysgol Arbennig
  • Anghenion Addysgol Ychwanegol
  • Anghenion Ychwanegol
  • Anabledd

Gellir disgrifio’r rhain fel Anghenion Dysgu Ychwanegol hefyd.

Enghreifftiau o Anghenion Dysgu Ychwanegol

Gall plentyn sydd ag Anghenion Dysgu Ychwanegol brofi anawsterau mewn un neu fwy o’r meysydd canlynol:

  • Anawsterau cyfathrebu a/neu ryngweithio ag eraill (e.e. ei chael hi’n anodd mynegi ei hunan neu ddeall beth mae eraill yn ei ddweud);
  • Anawsterau deall a dysgu (e.e. anhawster gyda darllen, ysgrifennu neu waith rhif, neu ddeall gwybodaeth);
  • Anawsterau ymddygiad, datblygiad cymdeithasol neu emosiynol (e.e. methu â rheoli ei ymddygiad, prosesu emosiynau, gwneud ffrindiau, canolbwyntio neu gael trafferth i gyfathrebu ag eraill);
  • Problemau gyda materion synhwyraidd a/neu gorfforol (e.e. anableddau corfforol; diffyg cydsymudiad ac ati);
  • Problemau neu anawsterau meddygol.

Nid oes gan blant anhawster dysgu am nad yw’r Gymraeg neu’r Saesneg yn iaith gyntaf iddynt yn unig. (Fodd bynnag, mae’n bosibl bod gan rai o’r plant hyn anawsterau dysgu hefyd). Mae rhai anawsterau dysgu i’w gweld yn amlwg o oedran cynnar, ond mewn rhai achosion efallai na fydd yr anawsterau hyn yn amlwg hyd nes y bydd y plentyn yn yr ysgol. Hefyd, gall plant fod ag anawsterau mewn sawl maes. Os yw lefelau cyrhaeddiad plant lawer yn is na’r lefelau disgwyliedig, a hynny wedi i athrawon geisio’u helpu mewn gwahanol ffyrdd, gellir galw hyn yn Anawsterau Dysgu Cymedrol (MLD) neu Anawsterau Dysgu Cyffredinol (GLD).Yn aml, bydd gan blant sydd ar ei hôl hi (neu sy’n cael trafferthion) yn eu gwaith ddiffyg hunan-barch, diffyg gallu i ganolbwyntio a chymhelliant isel. Efallai y byddant yn gwrthod rhoi cynnig ar waith newydd gan eu bod yn credu y byddant yn methu cyn iddynt ddechrau.

Mae plant fel hyn angen cymorth er mwyn cael mynediad i’r cwricwlwm. Dyma rai enghreifftiau o Anghenion Dysgu Ychwanegol y gall plentyn fod yn eu profi:

  • darllen, ysgrifennu, gwaith rhif;
  • deall gwybodaeth;
  • mynegi ei hunan neu ddeall beth mae eraill yn ei ddweud;
  • gwneud ffrindiau neu ymwneud ag oedolion;
  • ymddwyn yn briodol yn yr ysgol;
  • trefnu ei hunan;
  • anhawster clywed, gweld neu symud o gwmpas a allai effeithio ar ei ddysgu.

I lawer o blant, nid yw’r rhain yn anawsterau difrifol ac maent yn anawsterau dros dro. (e.e. dysgu iaith newydd).

Cefnogaeth Leol yng Ngorllewin Cymru

Mae’r Gwasanaethau Partneriaeth Rhieni yn rhoi cymorth a chyngor i rieni sydd â’u plant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol. Mae gwybodaeth a chyngor ar gael gan dîm penodol sy’n darparu gwybodaeth gywir a niwtral.